Chociaż śmierć jest naturalnym etapem naszego życia, to bardzo trudno o niej rozmawiać, nawet z najbliższymi osobami. Świadomość, że kiedyś odejdziemy z tego świata, nie jest dla nas wygodna. Nikt nawet nie chce o tym myśleć. Jednak nie da się tego uniknąć, warto o tym pamiętać. Lepiej zawczasu odpowiednio porozmawiać z rodziną i ustalić, co stanie się z naszym majątkiem w momencie śmierci. Spisanie testamentu jest najlepszym rozwiązaniem, ponieważ zmniejsza ryzyko sporów w rodzinie oraz sprawia, że mamy spokojniejszą głowę.

Jak rozmawiać z rodziną o śmierci?

Chociaż jest to bardzo trudny temat, to nie należy go pomijać. Gdy już wiemy, w jaki sposób chcemy rozdzielić majątek i zabezpieczyć swoich bliskich, to możemy przejść do działania. Najlepiej zakomunikować swoje decyzje wszystkim zainteresowanym w jednym czasie. Zaprośmy ich do siebie i powiedzmy, że chcemy porozmawiać o czymś, co jest dla nas ważne.

O śmierci należy mówić wprost. W końcu ona dotyczy każdego. Wyjaśnić bliskim, dlaczego podjęliśmy takie decyzje właśnie teraz i dlaczego, w taki sposób rozdzieliliśmy spadek. Nikt nie ma prawa podważać naszych decyzji.

Czy Polacy chętnie spisują testamenty?

Trudności w rozmawianiu o śmierci w naturalny sposób łączą się z naszą niechęcią do spisywania ostatniej woli. Bardzo długo o tym nie myślimy i w końcu często jest już za późno, aby cokolwiek ustalić. Statystyki mówią o tym, że najczęściej testament spisują osoby po 70. roku życia, z wykształceniem podstawowym lub wyższym, które mieszkają w miastach powyżej 50 tysięcy mieszkańców. Powszechnie panuje przekonanie, że spisanie testamentu powinno dotyczyć tylko osób, które już są bliskie śmierci albo w zaawansowanym wieku. Wszyscy inni praktycznie o tym nie myślą, co może się wiązać z przykrymi konsekwencjami dla całej rodziny.

Tylko 8 procent osób powyżej 45 roku życia zdecydowało się na spisanie testamentu i w ten sposób zadbało o przyszłość swojej rodziny. Sporządzenie ostatniej woli jest bardzo ważne z tego względu, że w ten sposób chronimy swoich bliskich przed konfliktami oraz wieloletnimi postępowaniami sądowymi.

Niechęć do spisywania testamentów w młodszym wieku bierze się również z przekonania, że mamy zbyt mały majątek, by można go było zapisywać rodzinie. Uważamy, że nasze oszczędności lub samochody, nie są czymś cennym i wartościowym.

Jakie korzyści prawne wiążą się ze spisaniem testamentu?

Dziedziczenie ustawowe może nie być zgodne z wolą osoby, która odchodzi. Jeżeli chcemy, aby nasz majątek został rozdysponowany w inny sposób, to musimy samodzielnie o to zadbać. Spisanie testamentu sprawi, że odchodząc, nie skłócimy ze sobą najbliższych, oraz nie narazimy ich na silny stres związany z wielomiesięcznym albo wieloletnim postępowaniem spadkowym.

Jaką metodę sporządzenia testamentu wybrać?

Istnieją dwa podstawowe sposoby. Możemy spisać testament własnoręcznie albo u notariusza. Tę drugą metodę wybrało aż 69 procent badanych osób. Testament notarialny posiada tę zaletę, że bardzo trudno jest go podważyć. Natomiast testament własnoręczny zawsze może budzić jakieś wątpliwości. Ze sporządzeniem testamentu bardzo mocno łączy się kwestia zachowku, czyli części spadku przysługującej osobom nieuwzględnionym w testamencie.

Co to jest zachowek?

Zachowek to prawo bliskich spadkodawcy będących spadkobiercami ustawowymi do żądania zapłaty określonej kwoty, od osób, które otrzymały spadek. Tę kwotę ustala się na podstawie ułamkowego udziału w spadku danej osoby oraz tak zwanego substratu zachowku.

Prawo do zachowku przysługuje między innymi dzieciom, wnukom i małżonkowi spadkodawcy, jeżeli byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. O zachowek nie mogą się starać osoby, które były wydziedziczone w testamencie, spadkobiercy, którzy odrzucili spadek oraz osoby, które zrzekły się dziedziczenia. Dokładna lista osób, którym nie przysługuje zachowek, znajduje się w kodeksie cywilnym.

Jak należy obliczyć zachowek?

Najpierw określamy należny ułamek wartości udziału spadkowego dla osoby uprawnionej. Jeżeli osoba, której należy się zachowek, jest trwale niezdolna do pracy lub małoletnia, to należy się jej dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by jej przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. W pozostałych przypadkach jest to połowa wartości udziału spadkowego.

Następnie musimy obliczyć tak zwany substrat zachowku. Jest to czysta wartość spadku razem z darowiznami. Do czystej wartości spadku nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych, na przykład prezentów z okazji urodzin. Przy obliczaniu wartości zachowku musimy wziąć pod uwagę wiele innych czynników i reguł zawartych w przepisach prawa spadkowego. Dlatego warto w tej kwestii zasięgnąć porady profesjonalnego pełnomocnika.

Jak jeszcze możemy zabezpieczyć naszych bliskich na przyszłość?

Spisanie testamentu jest bardzo dobrym posunięciem, ponieważ daje nam możliwość rozdysponowania naszym majątkiem w sposób zgodny z naszą wolą. Pozwala też uniknąć kłótni w rodzinie i batalii sądowych.

Jednak nie jest to jedyne działanie, które możemy podjąć, aby zabezpieczyć naszych bliskich. Dobrym pomysłem jest również zakup odpowiednich ubezpieczeń. Jednym z nich jest na przykład ubezpieczenie na życie, które możesz kupić, jeżeli jesteś osobą w wieku od 18 do 70 lat. Z ochrony, jaką daje Ci ubezpieczenie będziesz mógł korzystać aż do 85 roku życia. Składka wynosi od 50 zł miesięcznie. W przypadku śmierci z dowolnego powodu świadczenie zostanie wypłacone Twoim bliskim, których sam wskazałeś przy zawarciu umowy. Są one w ubezpieczeniu nazywane osobami uposażonymi. Kupując tego rodzaju ubezpieczenie z odpowiednią sumą ubezpieczenia, zapewnisz najbliższym stabilność finansową i życie na dotychczasowym poziomie, gdy Ciebie zabraknie.

Kim jest uposażony w umowie ubezpieczenia?

Jest to osoba lub osoby, które otrzymają wypłatę świadczenia w razie Twojej śmierci. Masz prawo do wskazania uposażonych zgodnie z Twoją wolą. Możesz też wybrać dodatkową osobę w razie śmierci uposażonego, czyli uposażonego zastępczego. Jeżeli nie wybierzesz tych osób, to świadczenie otrzymają Twoi spadkobiercy. W praktyce oznacza to, że pieniądze z polisy otrzyma Twoja rodzina zgodnie z dziedziczeniem ustawowym albo ze spisanym przez Ciebie testamentem. Pieniądze z ubezpieczenia na życie są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych i nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Do podstawowego ubezpieczenia na życie możesz jeszcze dokupić umowę dodatkową Rentę dla bliskich. Zapewni ona wypłatę co miesiąc świadczenia pieniężnego Twoim bliskim w przypadku Twojej śmierci. To ubezpieczenie zapewnia także dodatkowe świadczenie dla uposażonego dziecka, jeżeli obydwoje jego rodzice zginą, wskutek tego samego wypadku. To pozwoli lepiej zadbać o przyszłość finansową dziecka.

Podsumowując, rozmowy o śmierci nie są proste. Jednak nie powinniśmy unikać tego tematu. Ustalenie, co stanie się z naszym majątkiem po śmierci, jest bardzo ważne, ponieważ w ten sposób możemy zabezpieczyć naszych bliskich. Warto mieć też ubezpieczenie na życie, które zagwarantuje najbliższym stabilność finansową po Twojej śmierci. Takie działanie jest wyrazem troski o naszych najbliższych i o ich przyszłość.

O autorce:

Beata Politowicz, Radca prawny, od ponad 20 lat związana z branżą ubezpieczeń na życie. Specjalizuje się w produktach ubezpieczeniowych i obsłudze klienta. Interesuje się archeologią i historią.

Bibliografia:

(1) https://biznes.newseria.pl/news/polacy-nie-doceniaja-wagi,p1860074453

(2) https://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/1406991,zachowek-komu-sie-nalezy.html

(3) https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19640160093